ประวัติศาสตร์ของมะละกอ: ข้อถกเถียงที่ยังไม่จบ

ย่อเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 14 เมษายน 2562 มะละกอเป็นพืชที่คนไทยส่วนใหญ่คุ้นเคยจนเหมือนเป็นพืชท้องถิ่น แต่จริงๆ แล้ว มะละกอก็เหมือนกับพริกที่เป็นพืชที่นำเข้ามาจากต่างถิ่น พร้อมๆกับการเข้ามาของฝรั่งชาติตะวันตกในช่วงอยุธยา แต่ความพิเศษของมะละกอประการหนึ่งที่แตกต่างจากพืชนำเข้าอื่นๆ ก็คือ ความคลุมเครือและข้อถกเถียงหลายประการเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และความเป็นไปของมะละกอนี่แหละ  บทความนี้จึงขอประมวลประวัติศาสตร์และข้อถกเถียงเกี่ยวกับมะละกอมาให้พิจารณากัน แหล่งกำเนิดของมะละกอ ข้อถกเถียงประการแรกเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของมะละกอมาจากข้อมูลที่ไม่ตรงกันเสียทีเดียวระหว่างเอกสารของโปรตุเกสและสเปน เอกสารของกระทรวงการต่างประเทศของโปรตุเกสระบุว่า มะละกอมีถิ่นกำเนิดอยู่ที่เทือกเขาแอนดิสในทวีปอเมริกาใต้ แต่บางเอกสารบอกว่า มะละกอมาจากเม็กซิโก หรือมาจากบริเวณอเมริกากลาง ส่วนเอกสารของสเปนระบุว่ามาจากฝั่งทะเลแคริเบียนของปานามาและโคลัมเบีย  อย่างไรก็ดี ข้อถกเถียงนี้

ประวัติสงครามไขมัน

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 29 เมษายน 2562 ในอดีต การบริโภคไขมันของมนุษย์มักเป็นไปโดยขึ้นอยู่กับวัตถุดิบที่หาได้ในพื้นที่ เช่น ในยุโปนิยมบริโภคไขมันจากสัตว์ เช่น เนย และชีส ส่วนในตะวันออกกลางนิยมบริโภคน้ำมันจากน้ำมันมะกอก ในอเมริกากลางและอเมริกาใต้นิยมบริโภคน้ำมันดอกฝ้าย และในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และหมู่เกาะในแปซิฟิก นิยมบริโภคน้ำมันมะพร้าว เป็นต้น ต่อมา เมื่อมีการค้าระหว่างประเทศ หลายประเทศในเอเชีย เช่น อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ศรีลังกา

ประวัติศาสตร์ของฟาสต์ฟู้ดและแม็คโดนัลดาภิวัฒน์

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 21 เมษายน 2562 อาหารฟาสต์ฟู้ด หรือที่บางคนเรียกว่า “อาหารแดกด่วน” หรือ อาหารจานด่วน เพื่อทานอย่างรวดเร็วในยามที่เร่งรีบ ภาพที่อยู่ในหัวของผมตอนเด็กๆ คือ ฉากในภาพยนตร์ซีรีส์จีนกำลังภายใน ที่พระเอกหรือตัวละครที่เดินทางไปจะแวะที่โรงเตี๊ยมแล้วตะโกนสั่งว่า “เสี่ยวเอ้อ ขอหมั่นโถวลูกหนึ่ง” ทานเสร็จแล้วก็เดินทางไปต่อ (หรือไม่งั้นก็จะมีคนมาท้าต่อสู้ด้วย) จริงๆ แล้ว อาหารจานด่วน มีอยู่ในทุกสังคมหรือทุกอารยธรรม เช่น

ประวัติของการปฏิวัติเขียว (ตอนที่ 2) : ประวัติของสายพันธุ์สมัยใหม่

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 16 เมษายน 2562 ภายหลังจากที่โลกของเรามีปริมาณไนโตรเจนเพิ่มมากขึ้น ผลผลิตจากธัญพืชของเราก็เพิ่มมากขึ้น ทั้งขนาดและน้ำหนักของช่อเมล็ด จนทำให้ธัญพืชของเรามีแนวโน้มที่จะโน้มหัก ในระยะแรก เกษตรกรจำเป็นต้องหาจุดสมดุลระหว่างการใช้ปุ๋ยเพื่อเพิ่มผลผลิต แต่ก็ไม่ให้ลำต้นของพืชยาวเกินจนโน้มหัก ซึ่งนับเป็นเรื่องที่ยุ่งยากพอสมควร แนวทางที่นักปรับปรุงพันธุ์พืชในเวลานั้นคิดก็คือ ต้องเปลี่ยนมาเป็นสายพันธุ์ต้นเตี้ย หรือมีลำต้นสั้นกว่า เพื่อประโยชน์สองประการคือ หนึ่ง สามารถค้ำจุนช่อเมล็ดโดยไม่โน้มหัก และ สอง ไม่ต้องเปลืองแร่ธาตุและพลังงานไปสำหรับการสร้างลำต้นยาวๆ ข้าวสาลีสายพันธุ์ใหม่ ประเทศแรกที่ทำการวิจัยตามแนวทางนี้

ประวัติศาสตร์การปฏิวัติอุตสาหกรรมผ้าฝ้าย: มุมมองจากทฤษฎีเศรษฐศาสตร์

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 16 เมษายน 2562 “ใครก็ตามที่พูดถึงการปฏิวัติอุตสาหกรรม เขากำลังพูดถึงฝ้าย” อีริค ฮอบส์บอว์ม (Eric Hosbawn) กล่าวเช่นนี้เพราะฝ้ายเป็นอุตสาหกรรมแรกที่มีการเปลี่ยนไปสู่ระบบการผลิตแบบโรงงาน และกลายเป็นภาคการผลิตที่ใหญ่ที่สุดในอังกฤษในช่วงปี ค.ศ. 1830 โดยมีสัดส่วนคิดเป็นร้อยละ 8 ของ GDP และก่อให้เกิดการจ้างงานร้อยละ 16 ของอุตสาหกรรมการผลิตในอังกฤษ การเจริญเติบโตของอุตสาหกรรมฝ้ายยังเป็นแกนกลางในการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมในอังกฤษ โดยเฉพาะเมืองแมนเชสเตอร์

ประวัติศาสตร์ของการปฏิวัติเขียว (ตอนที่ 1) : ประวัติของปุ๋ยไนโตรเจน

ย่อเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 15 เมษายน 2562 แม้ว่าโลกจะก้าวเข้าสู่การปฏิวัติอุตสาหกรรมมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 (ปี ค.ศ. 1800-1900) แต่มนุษย์ทุกคนบนโลกก็ยังต้องบริโภคอาหาร ความหวาดกลัวเรื่อง โศกนาฏกรรมของมัลธัส (หรือ Malthusian Catastrophe) ซึ่งเกิดขึ้นจากการที่ปริมาณประชากรเพิ่มขึ้นเร็วกว่าปริมาณอาหารที่เพิ่มขึ้น (รายละเอียดอ่านตอนประวัติศาสตร์มันฝรั่ง) ไม่เคยลดน้อยลงไป  หลังจากปี ค.ศ. 1500-1700 ความตื่นเต้นของการนำพืชอาหารใหม่มาปลูกเพื่อเพิ่มปริมาณอาหารของมนุษย์ เช่น

ไข่เยี่ยวม้า: ไข่พันปีที่มีหลายชื่อ

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 20 มีนาคม 2562 นอกเหนือจากความอร่อยแล้ว สิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่งของไข่เยี่ยวม้า ก็คือ ที่มาและความหลากหลายของชื่อมันนั่นเอง ตำนานไข่เยี่ยวม้าในชื่อภาษาอังกฤษ ก่อนที่จะกล่าวถึงชื่อในภาษาไทย ขอเริ่มต้นที่ชื่อของไข่เยี่ยวม้าในภาษาอังกฤษกันก่อนแล้วกัน ไข่เยี่ยวม้า มีชื่อภาษาอังกฤษหลายชื่อ แต่ชื่อที่ได้รับความนิยมมากคือ century egg (น่าจะเป็นชื่อที่เป็นทางการที่สุดในภาษอังกฤษ) และ thousand-year-old egg (หรือ millennium egg)

ความถดถอยของอุตสาหกรรมสิ่งทอไทยในยุคข้าวบูม

ย่อเรื่องโดย Decharut Sukkumnoed, 1 เมษายน 2562 หากเราเชื่อในการขยายตัวของการค้าระหว่างประเทศและการค้าแบบเสรี นั่นแปลว่า เราก็เชื่อในแนวคิดเรื่อง “ความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ” (Comparative Advantage) หรือการเน้นผลิตสิ่งที่เราได้เปรียบในการผลิต (หรือการแข่งขัน) มากกว่า และลดหรือเลิกการผลิตสินค้าที่เราไม่ได้เปรียบลง แล้วหันไปนำเข้าจากต่างประเทศ เพราะฉะนั้น เมื่อเราขยายการส่งออกข้าวในยุครัชกาลที่ 5 จนข้าวกลายเป็นสินค้าส่งออกหลักร้อยละ 70 ของไทย (ตามที่กล่าวถึงในตอนก่อน) นั่นก็แปลว่า

ประวัติศาสตร์ข้าวไทย (ตอนที่ 3): การเติบโตของการส่งออกข้าวไทย

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 28 มีนาคม 2562 แม้ว่าการส่งออกข้าวและการผลิตข้าวจะไม่ใช่สินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมการเกษตรประเภทแรกของไทย (ตามหลังจากการผลิตอ้อยและน้ำตาล) แต่ข้าวก็เป็นสินค้าเกษตรประเภทแรกที่คนไทย (หมายถึงชาวนาไทย) เป็นผู้เข้าร่วมการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นด้วยตนเอง (ต่างจากการปลูกอ้อยและผลิตน้ำตาลที่ยังเป็นชาวจีนเป็นส่วนใหญ่ ตามที่ได้กล่าวไปในประวัติศาสตร์น้ำตาลตอนที่ 3) โดยคนไทยเลิกทอผ้าแล้วหันมาปลูกข้าว เพื่อนำเงินไปซื้อผ้าใช้แทน (จะกล่าวถึงโดยละเอียดในตอนต่อไป) และได้กลายเป็นสินค้าหลักของไทยมาจนถึงปัจจุบัน การส่งออกข้าวในยุคอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น ในช่วงสมัยอยุธยา สยามมีการส่งออกข้าวไปยังประเทศจีนเป็นระยะ และยังมีบริษัทอีสต์อินเดียของเนเธอร์แลนด์ (หรือ ดัชต์ VOC)

ประวัติศาสตร์น้ำตาล (ตอนที่ 3): กำเนิดและล่มสลายของอุตสาหกรรมน้ำตาลทรายไทยยุคแรก

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 17 มีนาคม 2562 โดยทั่วไป คนมักคิดกันว่า โรงสีข้าวน่าจะเป็นอุตสาหกรรมเกษตรประเภทแรกของประเทศไทย แต่จริงๆ แล้ว อุตสาหกรรมน้ำตาลทรายต่างหากที่เป็นอุตสาหกรรมเกษตรประเภทแรกของไทย ก่อนหน้าที่เราจะมีอุตสาหกรรมน้ำตาลทราย น้ำตาลที่คนไทยรู้จักคุ้นเคยมากที่สุดคือ น้ำตาลที่เคี่ยวจากน้ำหวานต้นตาล (เลยชื่อ “น้ำตาล” ไง) และต้นมะพร้าว การผลิตน้ำตาลทรายแดงจากอ้อยเริ่มเกิดขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย ทางพ่อค้าฮอลันดาหรือ VOC เคยซื้อน้ำตาลทรายไทยส่งออกไปยังอัมสเตอร์ดัมด้วย แต่ตำหนิว่า น้ำตาลไทยยังมีคุณภาพภาพสู้น้ำตาลจากจีนไม่ได้