ประวัติศาสตร์ของมะละกอ: ข้อถกเถียงที่ยังไม่จบ

ย่อเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 14 เมษายน 2562 มะละกอเป็นพืชที่คนไทยส่วนใหญ่คุ้นเคยจนเหมือนเป็นพืชท้องถิ่น แต่จริงๆ แล้ว มะละกอก็เหมือนกับพริกที่เป็นพืชที่นำเข้ามาจากต่างถิ่น พร้อมๆกับการเข้ามาของฝรั่งชาติตะวันตกในช่วงอยุธยา แต่ความพิเศษของมะละกอประการหนึ่งที่แตกต่างจากพืชนำเข้าอื่นๆ ก็คือ ความคลุมเครือและข้อถกเถียงหลายประการเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และความเป็นไปของมะละกอนี่แหละ  บทความนี้จึงขอประมวลประวัติศาสตร์และข้อถกเถียงเกี่ยวกับมะละกอมาให้พิจารณากัน แหล่งกำเนิดของมะละกอ ข้อถกเถียงประการแรกเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของมะละกอมาจากข้อมูลที่ไม่ตรงกันเสียทีเดียวระหว่างเอกสารของโปรตุเกสและสเปน เอกสารของกระทรวงการต่างประเทศของโปรตุเกสระบุว่า มะละกอมีถิ่นกำเนิดอยู่ที่เทือกเขาแอนดิสในทวีปอเมริกาใต้ แต่บางเอกสารบอกว่า มะละกอมาจากเม็กซิโก หรือมาจากบริเวณอเมริกากลาง ส่วนเอกสารของสเปนระบุว่ามาจากฝั่งทะเลแคริเบียนของปานามาและโคลัมเบีย  อย่างไรก็ดี ข้อถกเถียงนี้

ประวัติสงครามไขมัน

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 29 เมษายน 2562 ในอดีต การบริโภคไขมันของมนุษย์มักเป็นไปโดยขึ้นอยู่กับวัตถุดิบที่หาได้ในพื้นที่ เช่น ในยุโปนิยมบริโภคไขมันจากสัตว์ เช่น เนย และชีส ส่วนในตะวันออกกลางนิยมบริโภคน้ำมันจากน้ำมันมะกอก ในอเมริกากลางและอเมริกาใต้นิยมบริโภคน้ำมันดอกฝ้าย และในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และหมู่เกาะในแปซิฟิก นิยมบริโภคน้ำมันมะพร้าว เป็นต้น ต่อมา เมื่อมีการค้าระหว่างประเทศ หลายประเทศในเอเชีย เช่น อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ศรีลังกา

ประวัติศาสตร์การเกษตรแบบพันธสัญญา: กรณีศึกษาของกล้วหอมและไก่

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 27 เมษายน 2562 การขยายตัวของการบริโภคทั้งโดยผ่านร้านฟาสต์ฟู้ดและผ่านโมเดิร์นเทรด ที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หมายความว่า ทั้งฟาสต์ฟู้ดและโมเดิร์นเทรด รวมถึง ซัพพลายเออร์ที่จัดหาสินค้าเหล่านั้น จึงจำเป็นต้องจัดหาผลผลผลิตด้วยวิธีการที่จะสร้างความมั่นใจว่าจะมีสินค้าในปริมาณที่พอเพียง ในคุณภาพที่ยอมรับได้ ในระยะเวลาที่ต้องการ และในต้นทุนที่สมเหตุสมผลและแข่งขันได้ ซึ่งหนึ่งในวิธีที่คิดและพัฒนาขึ้นมาในช่วงเวลานั้นก็คือ การเกษตรแบบพันธสัญญา นั่นอง การเกิดขึ้นและการขยายตัวของการเกษตรแบบพันธสัญญาได้ทำให้เกิดข้อถกเถียงต่างๆ ตามมามากมาย ทั้งในแง่ที่ดีช่วยทำให้ห่วงโซ่อุปทานสมัยใหม่มีความมั่นคงมากขึ้น และการเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการผลิตอาหารขึ้นด้วย และในแง่ลบ

ประวัติศาสตร์ของฟาสต์ฟู้ดและแม็คโดนัลดาภิวัฒน์

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 21 เมษายน 2562 อาหารฟาสต์ฟู้ด หรือที่บางคนเรียกว่า “อาหารแดกด่วน” หรือ อาหารจานด่วน เพื่อทานอย่างรวดเร็วในยามที่เร่งรีบ ภาพที่อยู่ในหัวของผมตอนเด็กๆ คือ ฉากในภาพยนตร์ซีรีส์จีนกำลังภายใน ที่พระเอกหรือตัวละครที่เดินทางไปจะแวะที่โรงเตี๊ยมแล้วตะโกนสั่งว่า “เสี่ยวเอ้อ ขอหมั่นโถวลูกหนึ่ง” ทานเสร็จแล้วก็เดินทางไปต่อ (หรือไม่งั้นก็จะมีคนมาท้าต่อสู้ด้วย) จริงๆ แล้ว อาหารจานด่วน มีอยู่ในทุกสังคมหรือทุกอารยธรรม เช่น

ไข่เยี่ยวม้า: ไข่พันปีที่มีหลายชื่อ

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 20 มีนาคม 2562 นอกเหนือจากความอร่อยแล้ว สิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่งของไข่เยี่ยวม้า ก็คือ ที่มาและความหลากหลายของชื่อมันนั่นเอง ตำนานไข่เยี่ยวม้าในชื่อภาษาอังกฤษ ก่อนที่จะกล่าวถึงชื่อในภาษาไทย ขอเริ่มต้นที่ชื่อของไข่เยี่ยวม้าในภาษาอังกฤษกันก่อนแล้วกัน ไข่เยี่ยวม้า มีชื่อภาษาอังกฤษหลายชื่อ แต่ชื่อที่ได้รับความนิยมมากคือ century egg (น่าจะเป็นชื่อที่เป็นทางการที่สุดในภาษอังกฤษ) และ thousand-year-old egg (หรือ millennium egg)

ประวัติศาสตร์ข้าวไทย (ตอนที่ 3): การเติบโตของการส่งออกข้าวไทย

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 28 มีนาคม 2562 แม้ว่าการส่งออกข้าวและการผลิตข้าวจะไม่ใช่สินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมการเกษตรประเภทแรกของไทย (ตามหลังจากการผลิตอ้อยและน้ำตาล) แต่ข้าวก็เป็นสินค้าเกษตรประเภทแรกที่คนไทย (หมายถึงชาวนาไทย) เป็นผู้เข้าร่วมการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นด้วยตนเอง (ต่างจากการปลูกอ้อยและผลิตน้ำตาลที่ยังเป็นชาวจีนเป็นส่วนใหญ่ ตามที่ได้กล่าวไปในประวัติศาสตร์น้ำตาลตอนที่ 3) โดยคนไทยเลิกทอผ้าแล้วหันมาปลูกข้าว เพื่อนำเงินไปซื้อผ้าใช้แทน (จะกล่าวถึงโดยละเอียดในตอนต่อไป) และได้กลายเป็นสินค้าหลักของไทยมาจนถึงปัจจุบัน การส่งออกข้าวในยุคอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น ในช่วงสมัยอยุธยา สยามมีการส่งออกข้าวไปยังประเทศจีนเป็นระยะ และยังมีบริษัทอีสต์อินเดียของเนเธอร์แลนด์ (หรือ ดัชต์ VOC)

ประวัติศาสตร์น้ำตาล (ตอนที่ 3): กำเนิดและล่มสลายของอุตสาหกรรมน้ำตาลทรายไทยยุคแรก

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 17 มีนาคม 2562 โดยทั่วไป คนมักคิดกันว่า โรงสีข้าวน่าจะเป็นอุตสาหกรรมเกษตรประเภทแรกของประเทศไทย แต่จริงๆ แล้ว อุตสาหกรรมน้ำตาลทรายต่างหากที่เป็นอุตสาหกรรมเกษตรประเภทแรกของไทย ก่อนหน้าที่เราจะมีอุตสาหกรรมน้ำตาลทราย น้ำตาลที่คนไทยรู้จักคุ้นเคยมากที่สุดคือ น้ำตาลที่เคี่ยวจากน้ำหวานต้นตาล (เลยชื่อ “น้ำตาล” ไง) และต้นมะพร้าว การผลิตน้ำตาลทรายแดงจากอ้อยเริ่มเกิดขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย ทางพ่อค้าฮอลันดาหรือ VOC เคยซื้อน้ำตาลทรายไทยส่งออกไปยังอัมสเตอร์ดัมด้วย แต่ตำหนิว่า น้ำตาลไทยยังมีคุณภาพภาพสู้น้ำตาลจากจีนไม่ได้

ประวัติศาสตร์ของข้าวตอนที่ 2: ประวัติศาสตร์ข้าวไทยในยุคแรก

ย่อเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 11 มีนาคม 2562 บทความนี้ ขอเล่าต่อเนื่องจากบทความประวัติศาสตร์ของข้าวตอนที่ 1 ซึ่งฉายภาพพัฒนาการของข้าวในทวีปเอเชีย ตอนนี้จึงขอเน้นมาที่หลักฐานในอดีตเกี่ยวกับข้าวในประเทศไทย ซึ่งเป็นเกร็ดสำคัญสำหรับการศึกษาเรื่อง ประวัติศาสตร์ของข้าวในตอนต่อไป หลักฐานข้าวที่เก่าแก่ที่สุด หลักฐานเกี่ยวกับข้าวที่เก่าแก่ที่สุดคือ การพบเมล็ดข้าว 30-40 เมล็ดที่ถ้ำปุงฮุง จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งมีอายุประมาณ 7,500 ปี แต่ยังไม่ทราบชนิดข้าว และไม่ทราบว่าเป็นข้าวป่าหรือข้าวปลูก ส่วนข้าวปลูกที่เก่าแก่ที่สุดที่ค้นพบคือ

ประวัติศาสตร์ของข้าว (ตอนที่ 1): จากข้าวป่า สู่ข้าวปลูก และการปลูกข้าว

ย่อเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 10 มีนาคม 2562 ข้าวเป็นหนึ่งในสามบิ๊กทรี หรือสามธัญพืชหลักของโลก ได้แก่ ข้าว ข้าวสาลี และข้าวโพด ตั้งแต่เกือบหนึ่งหมื่นปีก่อน สำหรับชาวเอเชีย ข้าวเป็นธัญพืชหลักที่สร้างให้เกิดอารยธรรมต่างๆ ตามมา วันนี้ เราลองมาค้นกันว่า ข้าวถือกำเนิดมาอย่างไร  ข้าวป่า VS ข้าวปลูก ข้าวปลูก (Oryza sativa)

ประวัติศาสตร์ของพริก (ตอนที่ 2) : วิทยาศาสตร์ ปัจจุบัน และอนาคตของพริก

ย่อเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 9 มีนาคม 2562 จากตอนที่ 1 ที่ผมเล่าถึงความเป็นมาของพริกจากเม็กซิโก มาจนถึงประเทศไทย โดยโฟกัสไปที่ชื่อและการเปลี่ยนชื่อพริก ดังนั้น ในตอนที่ 2 นี้ ผมจะขอพาไปเจาะ “ความเผ็ด” ของพริก และสรรพคุณอื่นๆ กันดีกว่า โดยการเรียนรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ และสถานการณ์ปัจจุบันของพริก รวมถึงแนวทางการพัฒนาพริกในประเทศไทยของเรากันครับ วิทยาศาสตร์ของพริก องค์ประกอบของพริกที่ทำให้พริกมีความเผ็ดจนเป็นเอกลักษณ์ชื่อว่า