ประวัติศาสตร์ของฟาสต์ฟู้ดและแม็คโดนัลดาภิวัฒน์

เล่าเรื่องโดย ดร.เดชรัต สุขกำเนิด, 21 เมษายน 2562

อาหารฟาสต์ฟู้ด หรือที่บางคนเรียกว่า “อาหารแดกด่วน” หรือ อาหารจานด่วน เพื่อทานอย่างรวดเร็วในยามที่เร่งรีบ ภาพที่อยู่ในหัวของผมตอนเด็กๆ คือ ฉากในภาพยนตร์ซีรีส์จีนกำลังภายใน ที่พระเอกหรือตัวละครที่เดินทางไปจะแวะที่โรงเตี๊ยมแล้วตะโกนสั่งว่า “เสี่ยวเอ้อ ขอหมั่นโถวลูกหนึ่ง” ทานเสร็จแล้วก็เดินทางไปต่อ (หรือไม่งั้นก็จะมีคนมาท้าต่อสู้ด้วย)

จริงๆ แล้ว อาหารจานด่วน มีอยู่ในทุกสังคมหรือทุกอารยธรรม เช่น อาหารจานด่วนในยุคโรมัน ขนมปังที่จุ่มลงในไวน์ กับผักต้มและสตูว์ หรือในยุคกลางของยุโรป อาหารจานด่วยในยุคนั้นจะเป็นพาย พาสทรีย์ วอฟฟเฟิล เวเฟอร์ แพนเค้ก และเนื้อที่ปรุงแล้วแบบต่างๆ

อาหารจานด่วนยุคใหม่ที่ได้รับการบันทึกไว้ในสังคมตะวันตกเป็นชนิดแรกคือ “ฟิช แอนด์ ชิปส์” ในอังกฤษ ในราวปี ค.ศ. 1860 ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากการทานมันฝรั่งของชาวไอริช (ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของอังกฤษในยุคนั้น) และต่อมาก็ถือกันว่าเป็นอาหารประจำชาติของอังกฤษ

แต่สังคมที่ถือเป็นต้นกำเนิดของกระแสฟาสต์ฟู้ดหรืออาหารจานด่วนไปทั่วโลกคือ สหรัฐอเมริกา ซึ่งมีอาหารจานหลักยอดนิยม 4 รายการด้วยกันคือ แฮมเบอร์เกอร์ ฮ็อทด็อก เฟรนช์ฟราย และพิซซ่า ซึ่งในบทความนี้จะเล่าถึง การกำเนิดของอาหารจานด่วนในสังคมอเมริกัน โดยมีธุรกิจฟาสต์ฟู้ดแบรนด์ต่างๆ ที่เป็นตัวหลักในการขยายกิจการ/สาขาไปยังประเทศต่างๆ ทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย

อเมริกัน: เบ้าหลอมทางวัฒนธรรมอาหารจานด่วน

ก่อนที่จะเข้าสู่การกำเนิดและเติบโตของธุรกิจอาหารจานด่วน ขอกล่าวถึง ความเป็นมาของอาหารจานด่วนยอดนิยมทั้ง 4 ชนิดก่อน

จุดร่วมที่เป็นความน่าสนใจของอาหารทั้ง 4 ชนิด คือ การเป็นอาหารที่เกิดขึ้นที่ประเทศอื่น และมีการนำเข้ามาเผยแพร่ในสังคมอเมริกัน จนได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น และกลายเป็นอาหารยอดนิยมหลังจากมีธุรกิจอาหารฟาสต์ฟูดแล้ว

แฮมเบอร์เกอร์ และฮ็อทด็อกนั้นมีที่มาจากเยอรมนี โดยแฮมเบอร์เกอร์ยังคงชื่อเดิมของมันไว้ จากชื่อเมืองฮัมบูร์ก ซึ่งเป็นเมืองท่าที่ชาวเยอรมันที่จะขึ้นเรือ Hamburg America Line มายังนิวยอร์ค และนำอาหารชนิดนี้ มายังอเมริกาด้วย และต่อมาก็มีการขายอาหารชนิดนี้ในนิวยอร์ค โดยในยุคแรกเรียกว่า Hamburg steak หรือ สเต็กสไตล์ฮัมบูร์ก ก่อนที่จะเปลี่ยนมาเรียกว่า Hamburger ตามผู้ที่นำอาหารชนิดนี้เข้ามาเผยแพร่ในสหรัฐอเมริกา

pastedGraphic.png

ร้านขายแฮมเบอร์เกอร์สเต็ก ในสหรัฐอเมริกา ภาพจาก http://mclib.net/blogs/history/wp-content/uploads/2014/05/arlingtonwafoodstand.jpg

ส่วนฮ็อทด็อก หรือไส้กรอกกับขนมปังก็มาจากเยอรมันเช่นกัน แต่เดิมทีชาวเยอรมันจะทานเฉพาะไส้กรอกและเรียกมันว่า แฟรงก์เฟอร์เตอร์ ตามชื่อเมืองแฟรก์เฟิร์ตต้นกำเนิดของมัน โดยมีชื่อเล่นที่พ่อค้าชาวแฟรก์เฟิร์ตเรียกตามรูปร่างของมันว่า “ดัชชุนด์” (และขณะเดียวกันเราก็เรียกสุนัขพันธุ์ดัชชุนด์ว่า เจ้า “หมาไส้กรอก” เช่นกัน) แต่เจ้าแฟรงก์เฟอร์เตอร์ได้รับการเรียกขานว่า “Hot dog” เมื่อนายแฮรี่ สตีเวนส์ เจ้าของสนามเบสบอลตัดสินใจเหมาไส้กรอกแฟรก์เฟอร์เตอร์เลี้ยงผู้ชมในเกมระหว่าง นิวยอร์ก แยงกี้ส์ กับนิวยอร์ก ไจแอนท์ ในปี ค.ศ. 1901 แล้วมีนักหนังสือพิมพ์ T.A. Dorgan เกิดไอเดียแล้ววาดรูปสุนัขดัชชุนด์ในขนมปัง แต่บังเอิญเขาสะกดคำว่า ดัชชุนด์ ไม่ถูก เลยเขียนคำบรรยายภาพนั้นว่า “Hot dog” แทน หลังจากนั้น ผู้คนก็เริ่มหันมาเรียกอาหารนี้ว่า ฮ็อทด็อก